Stanowisko Rady Upowszechniania Nauki w sprawie poparcia inicjatywy "3% dla nauki, 100% dla Polski"
Warszawa, 21 maja 2026 r.
Uchwała nr 1/2026
Rady Upowszechniania Nauki PAN
z d. 21 maja 2026
Stanowisko Rady Upowszechniania Nauki w sprawie poparcia
inicjatywy "3% dla nauki, 100% dla Polski"
Stanowisko Rady Upowszechniania Nauki w sprawie poparcia inicjatywy "3% dla nauki, 100% dla Polski" Rada Upowszechniania Nauki PAN zdecydowanie popiera postulaty inicjatywy "3% dla nauki, 100% dla Polski" (3procentnanauke.pl). U podstaw naszej działalności leży głębokie przekonanie, że nauka, obok oczywistych korzyści praktycznych, jest jednym z filarów cywilizacji i jest niezbędna dla budowy społeczeństwa racjonalnego, zdolnego do stawienia czoła wyzwaniom przyszłości. Całą naszą działalność opieramy na udostępnianiu społeczeństwu nauki i jej dokonań.
Po to, aby nauka mogła spełniać tę ważną rolę społeczną niezbędne są badania podstawowe, których celem i sensem jest poznawanie świata i udostępnianie zdobytej wiedzy społeczeństwu. Takie badania możliwe są tylko przy publicznym wsparciu środowiska akademickiego przez budżet państwa. W Polsce od wielu lat wsparcie to jest niewystarczające. Mimo sukcesów naszej gospodarki, środki przeznaczane na badania podstawowe są coraz mniejsze i lokują nas pod tym względem na jednej z ostatnich pozycji w UE.
Jako osoby, których pasją jest popularyzacja nauki, marzymy o tym, aby móc przekazywać społeczeństwu informacje o sukcesach badań prowadzonych w Polsce. Trudno to osiągnąć w warunkach wieloletniego systemowego niedofinansowania nauki i szkolnictwa wyższego, szczególnie dotkliwego dla młodych badaczek i badaczy, którzy z tego powodu często rezygnują z kariery naukowej lub wyjeżdżają do innych krajów, w których finansowanie nauki i naukowców jest bliższe standardom rozwiniętych gospodarek świata.
Popierając inicjatywę "3% dla nauki, 100% dla Polski" po raz kolejny apelujemy o traktowanie nauki i szkolnictwa wyższego jako obszarów priorytetowych dla przyszłości kraju i społeczeństwa.
Przewodniczący RUN PAN
Prof. Paweł Golik
Dokument wyraża poglądy Rady Upowszechniania Nauki i nie powinien być utożsamiany zestanowiskiem Polskiej Akademii Nauk
Stanowisko Rady Upowszechniania Nauki w sprawie odpowiedzialności uczonych za wypowiedzi publiczne
Warszawa, 27 listopada 2025 r.
Uchwała nr 1/2025
Rady Upowszechniania Nauki PAN
z d. 27 listopada 2025
Stanowisko Rady Upowszechniania Nauki w sprawie
odpowiedzialności uczonych za wypowiedzi publiczne
Rada Upowszechniania Nauki PAN podkreśla, że upowszechnianie wiedzy należy do podstawowych obowiązków uczelni wyższych, instytutów naukowych, a także towarzystw naukowych i indywidualnych badaczek i badaczy. W sytuacji coraz bardziej dotkliwego zalewu fałszywych informacji, manipulacji przekazów i treści negujących wiedzę naukową, szczególnie istotne jest to, by osoby reprezentujące środowisko naukowe, korzystające z autorytetu wynikającego z posiadanych stopni i tytułów naukowych oraz afiliacji przy instytucjach naukowych dbały o zachowanie jak najwyższych pod względem merytorycznym i etycznym standardów w działalności popularyzatorskiej.
W szczególności, za całkowicie niedopuszczalne uważamy posługiwanie się autorytetem akademickim dla prezentowania treści sprzecznych z obowiązującym stanem wiedzy naukowej. Skutki dezinformacji mogą prowadzić do realnych zagrożeń dla zdrowia, życia i dobrostanu społecznego. Środowisko naukowe ma obowiązek traktować takie sytuacje jako poważne naruszenia etyki pracownika naukowego i adekwatnie na nie reagować.
Z najwyższym niepokojem przyjęliśmy, na przykład, tezy przedstawione przez prof. Grażynę Cichosz w wywiadzie udzielonym red. Bogdanowi Rymanowskiemu. Zaprezentowane tam opinie dotyczące mechanizmów powstawania otyłości, ADHD, bezpieczeństwa szczepień ochronnych, etc. pozostają w jawnej sprzeczności z dobrze udokumentowanym stanem wiedzy naukowej. Co więcej, ich publiczne rozpowszechnianie, w przestrzeni medialnej o dużym zasięgu, niesie istotne ryzyko szkód dla zdrowia publicznego i podważa zaufanie społeczne do instytucji nauki i medycyny.
Rada Upowszechniania Nauki PAN apeluje, by wszyscy przedstawiciele środowiska akademickiego, niezależnie od dyscypliny czy poglądów, pamiętali, że towarzyszący ich wypowiedziom autorytet naukowy jest dobrem publicznym. Zobowiązuje on nie tylko do rzetelności i rozwagi, lecz także do jednoznacznego odróżniania opinii od ustalonej wiedzy naukowej oraz unikania wypowiedzi mogących wprowadzać opinię publiczną w błąd.
Przewodniczący RUN PAN
Prof. Paweł Golik
Dokument wyraża poglądy Rady Upowszechniania Nauki i nie powinien być utożsamiany zestanowiskiem Polskiej Akademii Nauk
Stanowisko Rady Upowszechniania Nauki Polskiej Akademii Nauk w sprawie sposobu komunikacji naukowej dotyczącej tożsamości płciowej
Warszawa, 19 maja 2022 r.
Stanowisko Rady Upowszechniania Nauki Polskiej Akademii Nauk
w sprawie sposobu komunikacji naukowej dotyczącej tożsamości płciowej
Rada Upowszechniania Nauki PAN z niepokojem przyjmuje pojawiające się w przestrzeni publicznej próby wykorzystywania komunikacji naukowej do utrwalania stereotypów krzywdzących osoby transpłciowe oraz rozpowszechniania poglądów dotyczących tożsamości płciowej, które nie mają wsparcia w aktualnej wiedzy naukowej lub które nie są przedmiotem konsensusu naukowego.
Rada Upowszechniania Nauki PAN przypomina, że według najnowszych badań naukowych (Bulska i wsp., 2021), osoby transpłciowe w Polsce w największym stopniu, spośród przedstawicieli społeczności LGBTQ+, dotknięte są skutkami systemowej dyskryminacji. Przykładowo blisko 61% osób transpłciowych doświadcza symptomów głębokiej depresji. Ta grupa ma też największe nasilenie myśli samobójczych.
Z tego względu Rada Upowszechniania Nauki PAN stoi na stanowisku, że komunikacja wiedzy naukowej dotycząca kwestii wrażliwych społecznie powinna uwzględniać dobrostan osób dyskryminowanych. Uważamy ponadto, że powoływanie się przez osoby popularyzujące naukę na wiedzę biologiczną, bez uwzględniania, co w niej jest wynikiem badań empirycznych, których wyniki włączane są w zbiór aktualnie obowiązującej wiedzy, a co jej interpretacją, jest według nas niedopuszczalne. Popularyzacja nauki powinna wystrzegać się uproszczeń, które są fałszywe i prowadzą do wzmacniania istniejących stereotypów i uprzedzeń. Za Amerykańskim Narodowym Stowarzyszeniem Komunikacji (NCA, 1999) powtarzamy, że „etyczny sposób komunikacji zwiększa ludzką wartość i godność poprzez wspieranie prawdomówności, uczciwości, odpowiedzialności, integralności osobistej oraz szacunku dla siebie i innych”.
Bulska et al. (2021). Sytuacja społeczna osób LGBTA w Polsce. Raport za lata 2019-2020.
Warszawa: Kampania Przeciw Homofobii i Lambda Warszawa.
National Communication Association (1999). NCA credo for ethical communication. URL: https://www.natcom.org/sites/default/files/pages/1999_Public_Statements_NCA_Credo_for_ Ethical_Communication_November.pdf (dostęp 23.02.2022).
Przewodniczący RUN PAN
Prof. Paweł Golik